Draad- en klemnummers leg je vast door elke verbinding en elke klem in het schema een unieke, consistente identificatie te geven, die direct terugkomt op de draad, de klem en in de stuklijst. Gebruik daarvoor een vast nummeringssysteem, houd je aan de geldende normen en laat je CAD-software de nummers waar mogelijk automatisch bijhouden.
Goede nummering bespaart tijd bij bouw, inbedrijfstelling en storingen zoeken, juist bij complexe machines en installaties. Hieronder lees je welk systeem het best werkt, welke normen gelden, hoe je een klemmenstrook nummert, welke software helpt en welke fouten je moet vermijden.
Welk nummeringssysteem werkt het best voor draadnummers?
Het beste nummeringssysteem voor draadnummers is potentiaalgebonden: alle punten die elektrisch met elkaar verbonden zijn, krijgen hetzelfde draadnummer. Zo blijft elk nummer uniek per potentiaal, kun je een draad overal in de kast terugvinden en blijft het schema leesbaar voor de monteur en de storingzoeker.
Naast potentiaalgebonden nummering bestaat ook verbindingsgebonden nummering, waarbij elke draad tussen twee punten een eigen nummer krijgt. Dat geeft meer nummers, maar is soms handig wanneer je per draad een andere kleur, doorsnede of kabelsoort wilt vastleggen.
In de praktijk maakt het systeem minder uit dan de consistentie waarmee je het toepast. Een paar vuistregels die in machinebouw en industriële installaties goed werken:
- Laat het nummer betekenis hebben, bijvoorbeeld spanningsniveau of functie (24 V DC, 230 V AC, veiligheidscircuit).
- Gebruik voor aarde, nul en voedingen vaste, herkenbare nummers over alle projecten heen.
- Hanteer een vaste nummerreeks per pagina of per functiegroep, zodat je snel ziet waar een draad vandaan komt.
- Leg de regels vast in een korte projectstandaard, zodat collega’s en klanten hetzelfde systeem gebruiken.
Werk je voor een klant met een eigen standaard? Dan gaat die standaard voor. Proactief vragen naar die klantstandaard aan het begin van een project voorkomt later veel herwerk.
Welke normen bepalen de nummering van draden en klemmen?
De belangrijkste normen voor identificatie in elektrische schema’s zijn IEC 61346 en de Europese uitwerking EN 81346 voor referentie-aanduidingen, aangevuld met IEC 81346-2 voor letterklassen. Voor het opstellen van schema’s geldt daarnaast IEC 61082 en voor de uitvoering van machine-elektra IEC 60204-1.
EN 81346 beschrijft hoe je objecten structureert vanuit drie gezichtspunten: functie, product en locatie. Daarmee ontstaat een eenduidige aanduiding voor componenten, wat ook de basis vormt voor de klemmen en kabels in je schema. IEC 60204-1 stelt eisen aan onder meer draadkleuren en de herkenbaarheid van geleiders in machines.
Let op dat normen vaak ruimte laten voor eigen invulling. Veel bedrijven en klanten werken met een eigen schemastandaard die voortbouwt op deze normen. Kijk dus altijd eerst naar wat het project voorschrijft, en gebruik de norm als vangnet voor alles wat de klant niet specificeert.
Hoe nummer je klemmen op een klemmenstrook?
Een klemmenstrook nummer je door de strook een eigen aanduiding te geven (bijvoorbeeld X1) en daarbinnen elke klem een oplopend volgnummer. De klemaanduiding in het schema moet exact overeenkomen met de fysieke markering op de rail, zodat de monteur en de inbedrijfsteller dezelfde informatie zien.
Een klem is dus altijd te herleiden tot twee gegevens: de strook en het klemnummer, bijvoorbeeld X1:12. Een aantal praktische afspraken helpt om overzicht te houden:
- Groepeer klemmen per functie of per spanningsniveau, bijvoorbeeld voeding, ingangen, uitgangen en veiligheidscircuits.
- Scheid veldbekabeling van kastbekabeling, zodat je bij storingen snel ziet aan welke kant de oorzaak ligt.
- Laat reserveklemmen vrij en nummer ze mee, zodat latere uitbreidingen het systeem niet verstoren.
- Gebruik de juiste klemsoort per functie, zoals aardklemmen, scheidingsklemmen en zekeringklemmen, en geef die dezelfde nummersystematiek.
- Houd de volgorde in het schema gelijk aan de volgorde op de rail.
Vooral dat laatste punt wordt onderschat. Als de klemmenstrook in het schema een andere volgorde heeft dan in de kast, ontstaan verwarring en fouten tijdens de bedrading.
Welke software helpt bij automatisch nummeren in schema’s?
EPLAN is de meest gebruikte software voor automatisch nummeren van draden en klemmen in elektrotechnische schema’s. Het genereert draadnummers op basis van instellingen, werkt klemmenstroken bij en levert automatisch klemmenplannen en kabellijsten. Ook AutoCAD Electrical, ELCAD en See Electrical bieden functies voor automatische nummering.
Het voordeel van deze tools is dat het schema een database is, niet alleen een tekening. Wijzig je een component of verplaats je een draad, dan past de software nummers en gerelateerde lijsten aan. Dat scheelt veel handwerk en vermindert de kans op inconsistenties tussen schema, stuklijst en kastbouw.
Om echt te profiteren van automatisch nummeren, loont het om aan het begin van een project te investeren in de basis:
- Stel de nummeringsregels in het projectsjabloon in voordat je begint met tekenen.
- Gebruik gestandaardiseerde macro’s en componentdata, zodat aanduidingen vanzelf goed binnenkomen.
- Controleer na elke grotere wijziging de gegenereerde lijsten, want automatisch betekent niet foutloos.
- Leg de afspraken vast, zodat een collega het project zonder uitleg kan overnemen.
Een goed ingericht sjabloon is vaak meer waard dan tientallen uren handmatig corrigeren aan het einde van het project.
Welke fouten ontstaan vaak bij draad- en klemnummering?
De meest voorkomende fouten bij draad- en klemnummering zijn dubbele nummers, een schema dat afwijkt van de fysieke kast, inconsistente aanduidingen tussen documenten en nummering die tijdens een wijziging niet wordt bijgewerkt. Deze fouten kosten tijd bij de bouw en vooral bij inbedrijfstelling en storingen zoeken.
Daarnaast zie je in de praktijk regelmatig deze valkuilen:
- Handmatig nummeren naast automatisch nummeren: wie beide door elkaar gebruikt, krijgt vroeg of laat conflicten.
- Geen reserveruimte: een volgeboekte nummerreeks maakt uitbreiding rommelig.
- Onduidelijke klantstandaard: te laat vragen naar specificaties leidt tot herwerk.
- Wijzigingen zonder revisiebeheer: de monteur bouwt dan volgens een verouderd schema.
- Slecht leesbare markering: een perfect schema helpt niet als de draadmarkering in de kast onleesbaar of verkeerd is.
Een korte controleronde voor oplevering, met een tweede paar ogen, vangt het grootste deel van deze fouten op. Dat is ook precies waar samenwerking met vakinhoudelijke collega’s veel oplevert.
Hoe EXPRO Engineering helpt bij draad- en klemnummering
Bij ons werk je als electrical hardware engineer of elektrotechnisch tekenaar aan besturingsschema’s en elektrotechnische installaties voor de industrie. Dat betekent dat draad- en klemnummering voor ons dagelijkse praktijk is, en dat je bij ons de ruimte krijgt om je daarin verder te ontwikkelen.
Dit kun je van ons verwachten:
- Werken met tools als EPLAN, AutoCAD en Engineering Base, voor schema’s die kloppen van concept tot inbedrijfstelling.
- Afwisselende projecten bij verschillende klanten, van machinebouw tot industriële installaties, elk met eigen klantstandaarden.
- Sparren met collega’s die allemaal een technische achtergrond hebben, tot op directieniveau, en die graag kennis delen.
- Ruimte om zelfstandig verantwoordelijkheid te nemen voor jouw deel van het ontwerp, zoals schema’s, kabelberekeningen en schakelkastontwerpen.
Wil je meer weten over onze aanpak? Lees dan meer over onze electrical engineering dienstverlening. Past dit bij jou als vakgek die ook thuis graag met techniek bezig is? Bekijk dan onze vacature voor electrical hardware engineer of ontdek alle openstaande vacatures. Heb je eerst een vraag? Neem dan gerust contact met ons op.
